موضوع حج وعظمت این فریضه بی نظیر الهی، آن چنان گران سنگ و عالی مقدار، بطن دربطن وسراسر رمزوراز است که می توان ادعا کردحتی اگر هرحج گزاری ازاول عالم تا به آخر عالم به نگارش آنچه در حج می توان یافت ویافته است اقدام کند،باز هم حق حج واین آهنگ عظیم الهی ادا نخواهد شد،چه این بحر بی پایان وژرف را هر غواص قابلی نیز به اندازه توان و قابلیتش توان فحص وفهم وحس وادراک است،از این رو تنها می توان و باید در جهت دستیابی به گوهرها و اسراری از مخزن بی منتهای اسرار حج عزم جزم کرد و همت گماشت و به فضل و رحمت و بی منتهای حضرت حق امیدوار بود.

اما این همه نباید و نمی تواند مانع از سعی بلیغ وجهد عمیق روزافزون و برنامه ریزی دقیق مشتاقان حج و مسئولان مرتبط با اعزام زائران به مدینه منوره و مکه مکرمه باشد.

بر این اساس حال که خداوند منت گذارد و توفیق تنفس در سرزمین وحی به این حقیر عطا کرد و این روزها آخرین کاروان حجاج ایرانی به وطن بازگشتند بر خود فرض می دانم نکاتی چند، حسب وظیفه و تکلیف و براساس آنچه به تناسب بضاعت مزجات و اندکم دیده ام و دریافته ام را به رشته تحریر درآورم شاید در نظر آید و مقبول اهل نظر افتد.

به نظر می رسد مجموعه دست اندرکاران اعزام زائران به خانه خدا بیش از این می توانند از ظرفیت ها و قابلیت ها تمدنی  و فرهنگی و سرمایه های فکری و اندیشه ای، و سرمایه های انسانی و توانمندی های مدیریتی و اقتصاد زائران و مدیران مجموعه های مختلف کشور در جریان اعزام و حضور ایرانیان در مراسم حج استفاده کنند که به مواردی چند در این باره اشاره می شود.

۱ – با توجه به تعداد زیاد مشتاقان حج می توان با برنامه ریزی دقیق تر و آموزش های لازم به گونه ای عمل کرد که هر زائر ایرانی نقش یک سفیر ایرانی و جمهوری اسلامی را در مکه مکرمه و مدینه منوره جایی که میلیون ها زائر از ملیت ها و کشورهای مختلف جهان حضور دارند، ایفا کند، لازمه چنین امری بی گمان برنامه ریزی منسجم و فرابخشی و بهره جستن از توان رسانه های جمعی برای آموزش زائران در زمینه های گوناگون است. این مهم با توجه به فرصت و زمانی که از ثبت نام تا اعزام زائران وجود دارد بی گمان قابل تحقق است، بی گمان در این مسیر می توان با بررسی های کارشناسانه ضرورت های آموزشی را فهرست بندی و اولویت گذاری کرد، به نظر می رسد با توجه به حساسیت هایی که بدخواهان ملت در مباحثی مانند پروژه ایران هراسی و ایجاد فضای نگرانی از گسترش نفوذ ایران و شیعه در جهان اسلام، حساسیت های امنیتی در منطقه و کنار دامن زدن به اختلافات قومیتی و مذهبی و تبلیغات پنهان و آشکار عربستان علیه ایران در مسائل مختلف می توان و ضرورت دارد که همه زائران در حد بضاعت و گروه هایی آموزش دیده، آگاه، خبره و با بصیرت به طور خاص با برنامه ریزی های گسترده و منسجم تر و حضور در مجامع و دعوت از گروه های موثر از تمامی کشورها که در مراسم حج حضور دارند، به روشن گری درباره مواضع ایران درباره مسائل مختلف بپردازند. و این برنامه به صورت مستمر و نه مقطعی در تمامی سال به بهانه های مختلف پی گیری شود.

ما در کشور سرمایه های گرانسنگ فکری، اندیشه ای و فرهنگی و صاحب نظران و متفکران پرشماری داریم که بی گمان می توان با برنامه ریزی دقیق از حضور و تاثیر فکری ایشان در مباحث مختلف استفاده کنیم.

۲ – به نظر می رسد آشناکردن زائران با قوانین و برخی مسائل عرفی، و مسائل حساسیت برانگیز مورد توجه جدی ماموران و شرطه های عربستانی و مبلغانی که خصوصا در مدینه و به ویژه در قبرستان بقیع به سخن  پراکنی و گزافه گویی می پردازند، علاوه بر این که موجب به حداقل رسیدن برخی تنش ها و بی حرمتی ها به زائران ایرانی می شود بلکه از بهانه دادن به دست مبلغان و هابی برای تبلیغ علیه ایرانیان کاسته شود.

همچنین رعایت قانون از رعایت مقررات راهنمایی و آمد و شد در خیابان ها گرفته و دیگر قوانین لازم الرعایه علاوه بر نشان دادن قانون مداری زائران ایرانی به نوعی می توان نشان دهنده شان و شخصیت ایرانیان در منظر و مرآی نه تنها عربستانی ها بلکه زائران همه کشورها باشد.

۳ – بی گمان از ظرفیت سازمان ها و وزارت خانه های مختلف می توان برای فشارآوردن به طرف عربستانی برای رعایت شان و حرمت زائر ایرانی بیش از این ها بهره جست، وزارت امور خارجه از جمله وزارت خانه هایی است که با برنامه ریزی دقیق و مستمر و پی گیری های لازم و هماهنگی با سازمان حج و بعثه با انجام فعالیت های بیشتر و دقیق و افزایش توان دیپلماسی خود به این جریان کمک کند. به نظر می رسد آنچه وزارت امور خارجه انجام می دهد حتی در حد ضرورت ها نیست.

۴ – بهره گیری از فضای اقتصادی موجود و بازار پرمصرف این کشور چه در موسم حج و چه در غیر این موسم علاوه بر این که می تواند سود و  منافع سرشاری نصیب کشورمان کند، بی گمان می تواند عاملی برای روابط اقتصادی بیشتر

اشتراک منافع و به تبع آن نزدیکی بیشتر سیاسی و در نتیجه کمتر شدن فشار و بی حرمتی های حتی موردی به زائران ایران شود حداقل دو شهر مدینه منوره و مکه مکرمه دارای ظرفیت بسیار بالایی برای افزایش روابط اقتصادی و سرمایه گذاری ایرانیان در مسائلی از جمله ساخت و ساز هتل های موردنیاز ایرانیان که بی گمان از اجاره دادن، مقرون به صرفه تر است، می باشد.

در موسم حج وقتی پرچم ایران بر فراز هتل های محل استقرار بعثه، سازمان حج و زائران ایرانی در اهتزاز است، خاطره ای دل انگیز در ذهن زائران بر جای می گذارد، آیا نمی توان با سرمایه در مراکز مختلف ؟؟ و تجاری برای همیشه در قسمت های مختلف مکه و مدینه به این ؟؟ پرچم ایران عزیز را به اهتزاز در آورد.

۵ – بسیاری از کشورها با لباس های متحدالشکل در موسم حج و مراسم نماز و امثال آن شرکت می کنند، آیا فرهنگ سازی برای انتخاب لباس متحد با لحاظ شرایط و علاقه اکثریت زائران ایرانی و منقص و مزین به پرچم جمهوری اسلامی و حضور دسته جمعی در مراسم نماز و زیارت برای نشان دادن عظمت و جلوه حضور زائران ایرانی در مراسم پیشنهادی قابل تامل و بررسی نیست.

۶ – به نظر می رسد زائران ایرانی برای سهولت کارهای خود و برآورده شدن نیازهای حداقل و ابتدایی خود لازم است تا حدودی و لااقل در حد بیان چند ده کلمه عربی باید قبل از اعزام آموزش ببینند این مساله علاوه بر کمک به روان شدن و سهولت امور نوعی تالیف قلوب بین زائران ایرانی و ماموران و شرطه های حرمین شریفین و دیگران می شود، با توجه به بازده زمانی ثبت نام تا اعزام این مسئله نیز کاملا قابل دست یابی است.

۷ – از دیگر مسائل قابل طرح، ترغیب بیش از پیش زائران ایرانی به حضور نیافتن در بازارها و اتلاف وقت در چنین مکان هایی است که این مسئله نیز با توجه به طرح بحث استحباب خرید سوغات نیازمند فرهنگ سازی است، باید توجه داشت که در صورت خرید سوغات می توان بر این نکته تاکید کرد که می توان در این زمینه نیز خرید سوغات ها را به حداقل و به سمت موارد مناسب و متناسب هدایت کرد.

۸ – از جمله مشکلات و مسائل غیرقابل هضم در سرزمین  وحی، بحث محرومیت صداوسیمای جمهوری اسلامی از تهیه فیلم و مستند و گزارش از مکه و مدینه است و جالب این که تمام کارهایی که با سخت کوشی عزیزان فیلم بردار و گزارشگر صداوسیما بدون مجوز رسمی عربستان انجام می شود، و این مسئله این عزیزان را با مشکلات عدیده تا حتی بازداشت در بازداشتگاه های  سعودی مواجه می کند، که این مسئله ای است که متاسفانه طی این سال ها هنوز حل نشده است این در حالی است که شبکه های خبری و تلویزیونی دیگر کشورها و حتی  خبرگزاری ها و تلویزیون هایی مثل BBC فارسی و CNN مجوز فعالیت رسمی و فیلم برداری از مکان های مختلف را دارند و حتی در پاره ای موارد، عربستان، برای انجام فیلم برداری، بالگرد هم  در اختیار آنان می گذارد، اما دریغ از یک مجوز ساده فیلم برداری و تهیه گزارش برای سیمای جمهوری اسلامی ایران!

پس آیا وقت آن نرسیده که سازمان های ذی ربط با اقدامی اساسی و برنامه ریزی جدی و استفاده از ظرفیت های دیپلماسی و رسانه ای این حق طبیعی و مسلم را برای مردم عزیز و شیفتگان حرمین شریفین استیفا کنند.

۹ – شاید لازم باشد همان طور که به امکانات رفاهی و غذایی زائران توجه می شود و حتی می توان گفت خصوصا در مورد برنامه های غذایی می توان به کمتر و ساده تر از این ها هم بسنده کرد بیش از پیش به برنامه های مناسب و موثر علمی فرهنگی که در طول ایام حج چه در مدینه و چه در مکه برای زائران طراحی و اجرا می شود، توجه شود، بی گمان ماندگاری و تاثیرگذاری همایش های علمی مذهبی که در طول این ایام برگزار می شود قابل انکار نیست و انتظار هرچه غنی تر کردن و ایجاد  تنوع و سرمایه گذاری بیشتر برای رونق هرچه بیشتر این گردهمایی ها نیز انتظاری موجه و منطقی به نظر می رسد. انجام یک نظرسنجی علمی و دقیق درباره کل مسائل حج و برنامه بسیار سنگین اعزام زائران می تواند نقش به سزایی در شناخت خواسته های زائران و همچنین ارائه خدمت به این عزیزان توسط خدمتگزاران عزیز این مسئولیت سنگین داشته باشند.

۱۰ – نکته مهم دیگر این که صادقانه و می توان ادعا کرد که به خاطر برنامه ریزی های مناسب و آموزش مناسک حج که ضرورتی انکار ناپذیر است، زائران ایرانی از جمله و شاید آشناترین افراد به دقایق و مسائل فقهی مناسک حج هستند و از این منظر نسبت به بسیاری از زائران دیگر کشورها با چشم باز در مراسم حج شرکت و از برکات آن بهره مند می شوند که این نعمتی بس بزرگ، جای شکر فراوان دارد، اما به نظر می رسد در کنار این آموزش های ضروری می بایست برنامه ریزی مناسبی برای ارتقاء آگاهی  و بینش و شناخت زائران از مسائل معرفتی و غواصی در لایه های عمیق این بحر بی کران نعمت الهی انجام داد، و برنامه کارشناسانه، محققانه و عارفانه در مسیر انجام «حج معرفتی» دوشادوش حج مناسکی طراحی کرد، تا زائران عزیز خانه خدا و روضه منوره پیامبر اکرم بیش از پیش از شهد معنویت و زلال معرفت حج بهره مند شوند، اهمیت این مهم آن گاه آشکارتر می شود که این نکته را مدنظر داشته باشیم که سیر عارفانه و عاشقانه و انجام حج پس از سال ها آرزو و انتظار و استغاثه در روزهای ماه مبارک رمضان و شب های قدر پربرکت این ماه فقط یک بار، آری فقط یک بار نصیب و روزی مشتاقان و دعوت شدگان می شود پس برنامه ریزی هرچه دقیق تر و کارشناسانه تر برای بهره جستن و به فیض کامل رسیدن از این بزرگ ترین و بی نظیرترین سفر معنوی و فریضه الهی و این عبادت منحصر به فرد ضرورتی انکار ناپذیر است.