«از ابتدای سال آینده دولت همه توان خود را با کمک بانک ها و استفاده از ذخایر صندوق توسعه ملی برای ریشه کنی بیکاری به کار خواهد گرفت… و تا قبل از پایان دولت دهم مشکل مسکن و اشتغال به صورت کامل رفع خواهد شد.»

رئیس جمهور سه شنبه گذشته در ادامه سومین دور سفرهای استانی هیئت دولت و در جریان سفر به استان مرکزی با بیان این جملات در جمع انبوه و پرشور مردم اراک با اعلام این که «برنامه بعدی دولت، ریشه کنی بیکاری در سراسر کشور است» ادامه داد: «لایحه ای در این زمینه به مجلس ارائه شده است که در صورت تصویب آن، ۲۰ درصد از پول نفت در صندوقی به نام صندوق توسعه ملی ذخیره خواهد شد که فقط به امر ایجاد اشتغال برای جوانان اختصاص خواهد یافت.»

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری، دکتر احمدی نژاد در جمع مردم اراک همچنین یادآور شد که: «از ابتدای سال تاکنون نزدیک به ۹ میلیارد دلار در این صندوق ذخیره شده که این رقم تا پایان سال به ۱۴ میلیارد دلار می رسد و با قانونی که مجلس در نحوه هزینه کرد آن به دولت ارائه می دهد سالیانه می توان حداقل یک میلیون شغل در کشور ایجاد کرد».

به هر صورت این اظهارات رئیس جمهور درباره حل مشکل مسکن و خصوصا حل مشکل اشتغال و ریشه کنی این معضل اساسی که خود موجب آسیب های فراوان اجتماعی شده و می شود، گرچه می تواند نور امید را در دل ها روشن تر کند اما سوالاتی را نیز در بین کارشناسان مسائل اقتصادی و همچنین افکار عمومی ایجاد می کند که به نظر می رسد رئیس جمهور و یا وزرای اقتصادی کابینه باید به گونه ای مستدل و مستند و متکی به آمار پاسخگوی این سوالات باشند.

۱ – با توجه به این که براساس آمار رسمی اعلام شده از سوی مرکز آمار ایران تعداد بیکاران کشور تا بهار ۸۹ رقمی در حدود ۳ میلیون و پانصد و ۳۰ هزار نفر برآورد شده است حتی اگر در خوشبینانه ترین حالت تمامی اظهارات رئیس جمهور در اراک درباره حل مشکل اشتغال و ریشه کنی این معضل بزرگ اقتصادی اجتماعی را مبتنی بر اصول علمی و کارشناسی و صد درصد قابل تحقق فرض کنیم باز هم با در نظر گرفتن و براساس گفته خود وی مبنی بر واریز ۲۰ درصد از پول نفت به صندوق توسعه ملی و اختصاص تمامی این مبلغ به بحث اشتغال و ایجاد سالانه یک میلیون شغل و در صورت تحقق کامل این وعده، باز هم این رقم حتی با تعداد بیکاران اعلام شده فعلی فاصله ای بیش از ۱.۵ میلیون نفری دارد حال آن که طی ۲ سال آینده جمعیت کثیر دیگری نیز به تعداد متقاضیان کار اضافه خواهد شد!

اما اگر منظور محمود احمدی نژاد ایجاد سالانه یک میلیون شغل طی ۲ سال آینده علاوه بر روند جاری ایجاد اشتغال مورد ادعای مرکز آمار ایران یعنی ایجاد یک میلیون شغل طی ۸ ماه از ابتدای سال جاری باشد آن گاه بحث اساسا متفاوت خواهد شد و شکل دیگری به خود می گیرد، که در صورت فرض چنین حالتی قطعا اصل مسئله، قابل تامل تر و صد البته نیاز به توضیحات کارشناسی و مستدل و اقناع کننده تری دارد.

۲ – منظور و تعریف دقیق رئیس جمهور و مشاوران اقتصادی وی از ایجاد اشتغال چیست؟

با توجه به این که رئیس مرکز آمار ایران در ۲۹ مهر سال جاری از احتساب سربازان، دانشجویان و زنان خانه دار به عنوان افراد شاغل در آمار ایجاد اشتغال دفاع کرده بود، آیا اظهارات احمدی نژاد هم درباره رفع کامل مشکل بیکاری براساس این نوع محاسبه است یا براساس ایجاد اشتغال واقعی؟ همان اشتغالی که عرف جامعه و افکار عمومی و کارشناسان اقتصادی بر آن مهر تایید می زنند؟

و البته بحث درباره کیفیت اشتغال که بحثی مهم و اساسی است بماند برای مجالی دیگر.

۳ – رئیس جمهور، در اظهارات اخیر خود درباره رفع کامل مشکل بیکاری، تا چه حد و به چه میزان موضوع اشتغال پایدار و متکی و مبتنی بر زیرساخت های اساسی و زیربنایی را در نظر گرفته است. به عبارت دیگر اساسا «مشاغل پایدار» در وعده ایجاد سالانه یک میلیون شغل و رفع کامل مشکل بیکاری در کشور چه جایگاهی دارد؟ نکته مهم دیگر این که به طور کلی زیرساخت های زیربنایی و تولید و صنعت کشور در حال حاضر و طی ۲ سال آینده از چه میزان ظرفیتی برای ایجاد مشاغل پایدار برخوردار خواهند شد؟ بنابراین آیا بدون اشاره به طرح ها و برنامه ها و زمینه های اجرایی و پشتوانه های اقتصادی و توضیح مبانی علمی و عملی چنین وعده های بزرگی، می توان لااقل ذهن اغلب کارشناسان و افکار عمومی را برای پذیرش چنین اظهاراتی آماده و اقناع کرد. گرچه بی گمان تلاش مداوم رئیس جمهور برای ایجاد تحول در سیستم بیمار اقتصادی کشور، حل مشکل مسکن و اشتغال و ایجاد بسترهای مناسب برای تامین معیشت مردم و کارهای بزرگ انجام شده در این جهت را نمی توان و نباید نادیده گرفت.

عزم و تلاش دولت نهم و دهم برای تحقق تحول در سیستم اقتصادی، تثبیت قیمت مسکن بعد از التهابات چند سال گذشته، ساخت انبوه مسکن در قالب پروژه مسکن مهر و رونق نسبی ساخت و ساز مسکن و تلاش های انجام شده در این زمینه که مشابهی در قبل و بعد از انقلاب نداشته، تصمیم جدی برای اجرای سهمیه بندی بنزین، طرح سال ها بر زمین مانده هدفمند کردن یارانه ها و ۶ محور دیگر طرح تحول اقتصادی و … از جمله اقدامات بزرگ و موثر در زمینه اقتصادی بوده که دولت با تلاش پی گیرانه موفق به انجام آن ها شده است.

۴ – بر اساس آمار، نرخ بیکاری در ۱۹ کشور خاورمیانه و شمال آفریقا به طور متوسط ۱۲ درصد و تازه ترین نرخ بیکاری اعلام شده در آمریکا ۹.۸ درصد و اروپا ۹.۶ می باشد و این نشان دهنده وجود مشکل و حتی بحران در بسیاری از کشورهای جهان است. کشورهایی که حتی برخی به نوعی در زمره بزرگ ترین غول های اقتصادی جهان محسوب می شوند و عظیم ترین ثروت ها و درآمدهای مالی و همچنین از منابع و زیرساخت های عظیم اقتصادی، صنعتی و تولیدی برخوردارند. اما در عین حال نتوانسته اند و مدعی هم نشده اند که بتوانند معضل بیکاری را در کشور خود به طور کامل رفع کنند. اما رئیس جمهور بدون ارائه توضیحات روشن و دقیق که «عامه فهم» و «خاص پسند» باشد، درباره حل کامل مشکل بیکاری تا قبل از پایان دولت دهم سخن می گوید این در حالی است که علی رغم تلاش های بی وقفه دولت نهم و دهم به خاطر مشکلات به ارث رسیده و همچنین برخی تصمیمات نه چندان دقیق علمی دولت های قبلی و دولت فعلی و توجه بیش از اندازه به برخی کارها و مسائل روبنایی و همچنین به خاطر مشکلات سیاسی، بین المللی و بحران اقتصادی که جهان و منطقه را درگیر کرده است، نرخ بیکاری کشورمان بر اساس اعلام مرکز آمار از ۱۱.۱ درصد در بهار ۸۸ به ۱۱.۳ درصد در تابستان ۸۸ و پاییز ۸۸ به ۱۴.۱ در زمستان ۸۸ و ۱۴.۶ در بهار ۸۹ افزایش یافته است. ( نرخ بیکاری تابستان ۸۹ هم هنوز اعلام نشده است.)

بنابراین لااقل بر نگارنده روشن نیست در حالی که کشور ما براساس آمار اعلامی، دارای نرخ بیکاری ۱۴.۶ درصدی است و در بین ۱۹۵ کشور جهان در رتبه و جایگاه ۱۳۷ از نظر اشتغال قرار دارد، با کدام طرح و برنامه و پشتوانه علمی، عملی و زیرساختی می توان مشکل اشتغال را به طور کامل تا ۲ سال آینده حل و ریشه کن کرد؟

گرچه شاید توضیحات احتمالی، دقیق، روشن وعلمی رئیس جمهور و یا تیم اقتصادی وی به این سوالات در بر دارنده نکات و مسائل اساسی، دقیق و روشنی باشد که هیچ کدام از این سوالات، ابهامات و سوالاتی و ابهاماتی مانند این بی پاسخ نماند.

نکته دیگر این که قبول دارم که مجموعه دولت در کنار انجام کارهای کوچک و بزرگ و ایجاد تحول در زمینه های گوناگون سیاسی، اجتماعی و اقتصادی وظیفه دارد همیشه نور امید را در دل مردم روشن و روشن تر و به آینده امیدوارتر کند، اما باید مراقب بود که با اعلام وعده های گاه دست نیافتنی و یا اظهارنظرها و وعده هایی بدون توضیحات روشن و قانع کننده، افکار عمومی را با سوالات بی پاسخ مواجه نکرد و توقعات فراتر از توان و امکانات برای مردم به وجود نیاورد.