«امسال ربا را از نظام بانکی ریشه کن می کنیم» – این جمله را نه یک مسئول رده میانی کشور بلکه رئیس جمهور به عنوان رئیس قوه مجریه یک شنبه هفته جاری در مراسم افتتاح طرح ملی «آموزش غیرحضوری شهروند کارآفرین» مطرح کرد، بیان این جمله که البته آن را می توان «وعده ایمبارک» دانست، می تواند انگیزه ای جدی برای طرح بسیاری از مسائل اساسی در جامعه خصوصا در حوزه مسائل اقتصادی باشد در این نوشته به بهانه طرح بحث ریشه کنی ربا از نظام بانکی توسط رئیس جمهور تنها به چند نکته به صورت اجمال و اشاره پرداخته می شود تا بعد…

۱ – وعده رئیس جمهور، مبنی بر ریشه کنی ربا از نظام بانکی از وجود این « حرام مصرح و محرز الهی» در نظام بانکی حکایت می کند که ماجرایی بس تلخ، رنج آور و تاسف برانگیز است. آیا حقیقتا وجود ربا در نظام بانکی کشور آن هم با گذشت بیش از ۳۲ سال از پیروزی انقلاب اسلامی را نمی توان نقطه ضعف بسیار بزرگ، بلکه نقطه ای تاریک، آلوده و حتی لکه ننگی به دامن نظام بانکی کشور به حساب آورد؟

۲ – حتی اگر آلودگی به این حرام مصرح و محرز الهی دامنگیر موارد محدود و بسیار اندکی در نظام بانکی کشور باشد آیا باز هم نمی توان لااقل چنین استنباط کرد که حذف و ریشه کنی ربا دغدغه ای اساسی برای تصمیم سازان، تصمیم گیران، مسئولان قانون گذاری و اجرایی، مسئولان نظام بانکی و حتی برخی روحانیون نبوده است؟

۳ – چگونه می شود که برخی احکام شرعی از جمله احکام مربوط به طهارت و … که البته دانستن و رعایت آن برای افراد جامعه کاملا واجب و ضروری است به زبان های گوناگون توسط افراد متعدد در مجامع و مجالس و محافل خصوصا مذهبی مطرح می شود، اما متاسفانه بحث حرمت شدید «ربا» و تقبیح این فعل حرام «دین و دنیاسوز» و «آخرت سوز» حتی در لسان و بیان برخی روحانیون و منبری ها و حتی برخی خطبای نماز جمعه جایگاهی شایسته ندارد.

۴ – مگر نه این است که در صدها روایت معتبر و موثق که از پشتوانه قوی اسنادی برخوردارند و از آن ها مهمتر حداقل در ۷ آیه از آیات قرآن کریم ، این کلام الهی مباحثی واضح و اساسی درباره حرمت ربا و آثار مخرب این حرام گداخته از شراره های آتش مطرح شده است، حتی نگاهی اجمالی و خواندن و قرائت آیات ۲۷۵، ۲۷۶ و ۲۷۸ سوره بقره و همچنین آیات ۱۶۰ و ۱۶۱ سوره نساء و آیات ۱۳۰ و ۱۳۱ سوره آل عمران و خصوصا آیه ۲۷۹ سوره مبارکه بقره هر انسان مسلمانی را به صورتی روشن و موکد متوجه عمق فاجعه آلودگی به ربا می کند.

شاید بتوان ادعا کرد که خداوند در هیچ جای قرآن هیچ گناه و فعل حرامی را با چنین شدت و حدتی مورد تقبیح قرار نداده است. خداوند در آیه ۲۷۹ سوره بقره می فرماید: «و اگر (ربا) را (ترک و رها نکردید) آماده جنگ خدا و پیغمبر شوید و اگر توبه کردید …»

یکی از نکات بسیار قابل توجه این آیه علاوه بر روشن شدن شدت حرمت و گناه رباخواری این است که ترجمه آیه شریفه برخلاف تصور رایج اعلان جنگ رباخوار با خدا محسوب نمی شود بلکه بنابر نظر برخی با توجه به مفهوم لغوی جمله «فأذنوا» و ادامه آیه که می فرماید «بحرب من الله و رسوله…» مجموع این آیه چنین معنا می شود که «اگر فرمان الهی را (دائر بر ترک رباخواری) اطاعت نکنید، خدا و پیامبرش به شما اعلان جنگ می دهد، و اگر این کار را نکنید (ربا را ترک نکنید)  پس به جنگی از جانب خدا و رسولش آگاه باشید.

با وجود چنین صراحتی بر حرمت ربا و رباخواری در قرآن و روایات و با توجه به این که براساس نص صریح قرآن ، خدا و پیامبرش به کسانی که رباخواری را ترک نکنند، اعلان جنگ می کنند و با توجه به این که مخلد شدن در عذاب جهنم جزای عمل این افراد تعیین شده پس چگونه است که در نظامی که به برکت خون بیش از ۲۵۰ هزار شهید تحقق یافته نه تنها برخی افراد جامعه به دلایل گوناگون از جمله حرص و طمع شیطانی در جهت ازدیاد و انباشت ظاهری اموال خود، بلکه نظام بانکی که با قوانین کشوری مصوب مجلس و آیین نامه های دولتی اداره می شود هنوز به معاملات ربوی آلوده باشد.

۵ – حتما مردم و خصوصا مسئولان قبول دارند که انجام و ارتکاب هر فعل حرامی و تن دادن به هر گناهی علاوه بر آثار سوء و منفی آنی و فوری که بر شخص مرتکب گناه و بر جامعه می گذارد، آثار «وضعی» خاص خود را نیز بر فرد و جامعه می گذارد، پس آیا واقعا وجود لااقل بخشی از نابه سامانی ها، ناهنجاری ها، کم برکتی ها و حتی بی برکتی ها در برخی زندگی ها را نمی توان ناشی از آلودگی بخشی از اموال فردی و جمعی به ربا دانست، آیا حداقل به عنوان یک مسلمان می توان منکر آثار وضعی انجام گناه و فعل حرام بر زندگی فردی و جمعی شد. پس چرا تا به حال ریشه کنی ربا به دغدغه اصلی لااقل برخی از قانون گذاران و برنامه ریزان و مجریان و مسئولان نظام بانکی و اقتصادی و حتی برخی روحانیون تبدیل نشده است؟

۶ – اساسی ترین خواست مردم در جریان انقلاب و رای آری بیش از ۹۸درصد ملت به جمهوری اسلامی، برای حاکمیت ارزش های والای معنوی احکام اسلامی بر تمامی شئون جامعه بوده است و دلیل اصلی حمایت های همه جانبه قاطبه مردم از نظام اسلامی در هر شرایطی و حضور آنان در تمامی صحنه های لازم برای حمایت و تقویت جمهوری اسلامی نیز همین حاکمیت اسلام و ارزش های معنوی آیین و مکتب محمدی در تمامی عرصه ها و شئون زندگی فردی و اجتماعی جامعه بوده است و بی گمان حاکمیت اصول اقتصاد اسلامی و خالی از حتی کمترین آلودگی به هر نوع حرام از جمله «ربا» نیز از جمله خواسته های مهم آحاد مردم ایران بوده و هست بنابراین اکنون که رئیس جمهور به هر دلیل و با هر انگیزه ای وعده مبارک ریشه کنی ربا از نظام بانکی را داده است باید همه کسانی که بر مبانی و اصول اقتصاد اسلامی تسلط دارند در هر کسوت و لباسی که هستند برای تحقق این وعده که البته اجرایی شدن آن کار ساده ای نیست، همت ویژه مصروف دارند. همچنین خود رئیس جمهور که این بحث را مطرح کرده است به صورتی مبنایی و جدی پی گیر عملیاتی شدن و تحقق وعده خود باشد.

۷ – قطعا تحقق امری چنین سرنوشت ساز در نظام بانکی کشور، شرایط و مسیر الگوشدن اقتصاد اسلامی در جمهوری اسلامی را لااقل برای دیگر کشورهای اسلامی مهیا می کند.

۸ – علاوه بر این تحقق چنین اتفاق مبارکی بی گمان سهم موثر و غیرقابل انکاری بر تحقق «جهاد اقتصادی» که خواست و مطالبه رهبری است خواهد داشت.

۹ – تلاش برای ریشه کنی ربا در جامعه و نظام بانکی بی گمان می تواند موجب حل بسیاری از مشکلات مردم شود، چرا که بی گمان اجرای صحیح و دقیق «بانکداری بدون ربا» شرایط و شفافیت هایی را به وجود خواهد آورد که تسهیلات کلان و میلیاردی بعضی شعب برخی از بانک ها به کیسه برخی سفارش شده ها، رابطه سالاران، یقه سفیدها و … سرازیر نشود بلکه تسهیلات با شفافیت، ضابطه مندی و قانون مداری هرچه بیشتر به تولیدکنندگان، صنعت گران، کشاورزان، کارآفرینان و … تعلق گیرد

و در جهت رونق کسب و کار و اشتغال و تولید واقعی مصرف شود در این بین می توان همچنین امیدوار بود که بسیاری از مردم برای دریافت وام های خرد و کوچک از جمله وام ازدواج، خرید لوازم منزل، خودرو، تعویض خودروهای فرسوده، وام تعمیر منزل و … مدت ها به انتظار ننشینند.

و البته عمل دقیق به نظام بانکداری بدون ربا برخی از مردم را نیز از چاه ناچاری ارائه فاکتورهای صوری و امثال آن که به هر صورت نوعی خلاف قانون و شرع محسوب می شود نیز می رهاند و از همه مهمتر این که دکان جهنم کیشان رباخوار نیز تعطیل می شود.

۱۰ – تحقق وعده ریشه کنی ربا از نظام بانکی همچنین می تواند گام موثری باشد برای جلوگیری از رشد قارچ گونه برخی از صندوق ها و موسساتی که امروز بر سر هر کوی و برزنی روییده اند و گاه به اسم قرض الحسنه و مانند آن خواسته یا ناخواسته مال خود و مال مردم را به ربا آلوده می کنند. صندوق هایی که تولد نامبارک بسیاری از آنان بی گمان در کم کارآمدی، نداشتن شفافیت لازم و دیوان سالاری پیچیده  و دست و پاگیر و عجیب و غریب و انحصاری بودن نظام بانکی ریشه دارد.

۱۱ – تحقق کامل بانکداری بدون ربا همچنین به ترویج سنت حسنه و تقریبا فراموش شده قرض الحسنه کمک شایانی می کند سنت نیکویی که مورد تاکید خداوند در قرآن و ائمه معصومین در روایات است سنت و عمل شایسته ای که علاوه بر تزریق خیر و برکت و فراوانی و شور و نشاط و امیدواری هر چه بیشتر به جامعه، حس نوع دوستی، همگرایی، هم افزایی، عطوفت و مهربانی را نیز در جامعه تقویت می کند به امید این که آن روزها با ما فاصله زیادی نداشته باشد.