آیا باید به متخلفان جایزه داد و آنان را به ارتکاب جرم و تخلف و رعایت نکردن حقوق مردم تشویق کرد؟! کدام عقل سلیم و طرفدار «حاکمیت قانون» با مجازات متخلفان، مجرمان و متجاوزان به حقوق مردم، مخالف است؟ چطور می توان قبول کرد که مجازات راننده متخلفی که با حالت مستی و یا استفاده از مواد افیونی پشت فرمان می نشیند و نه تنها جان خود و سرنشینان خودرو بلکه جان عابران پیاده و رانندگان و سرنشینان خودروهای دیگر را به خطر می اندازد تنها مقداری «جریمه» ریالی باشد آن هم جریمه اندکی که «بازدارنده» هم نیست؟

فارغ از نگاه احساسی و هیجانی، قبول داریم که بین تخلف و جرم در هر زمینه ای با جریمه و مجازات باید تناسب منطقی وجود داشته باشد، تناسبی که هم هزینه ارتکاب تخلف و جرم را برای متخلفان و مجرمان بالا ببرد و هم بازدارندگی لازم را داشته باشد، بنابراین حتی صرفاً جریمه های ۱۵۰ هزار تومانی برای حرکات مارپیچ، ۲۰۰ هزار تومانی برای عبور از چراغ قرمز و ۴۰۰ هزار تومانی برای رانندگی با حالت مستی و استفاده از مواد افیونی و روان گردان، در مقابل خطراتی که این گونه جرایم ایجاد می کند، مجازات مناسب و بازدارنده ای نیست.

 آیا واقعاً ۲۰۰ هزار تومان جریمه برای راننده متخلفی که از چراغ قرمز عبور می کند، قبح و زشتی قانون شکنی را خدشه دار می کند، قانون را زیر پا می گذارد، به حقوق مردم به صورت علنی تجاوز می کند و گاه موجب تصادف جرحی و یا حتی جان باختن عابر، موتورسواری یا راننده یا سرنشین و سرنشینان خودروی دیگر می شود مجازات مناسبی است؟! آیا می توان برای دست و پا، چشم و اعضای بدن انسان و بالاتر از آن جان یک انسان قیمتی تعیین کرد؟ آیا ما و خصوصاً متخلفان و مجرمان جرایم رانندگی می دانند که بر اساس آمار رسمی اعلام شده، در کشور ما سالانه حدود ۴ هزار عابر پیاده بر اثر تصادف و سوانح رانندگی کشته می شوند؟ این درست که بخشی از این آمار به خاطر رعایت نکردن قوانین راهنمایی و رانندگی توسط خود عابران پیاده است اما به هر صورت همه این عابران و تمامی حدود ۱۷ هزار کشته تصادفات رانندگی و تمام ۱۷۰ هزار مصدوم سوانح رانندگی انسان، هموطن و اهل خانواده بزرگ ایرانیان و سرمایه های این کشور هستند که به همین راحتی در خیابان ها و جاده های کشور، قربانی حوادث رانندگی می شوند حوادثی که اصلی ترین مقصر آن عامل انسانی است، حتماً راه ها و جاده های غیرایمن، غیراستاندارد و دارای نقاط خطرساز و حادثه خیز فراوان، کمبود و گاه نبود تابلوهای هشدار دهنده و البته خودروهای ناایمن و فاقد استانداردهای لازم نیز سهم و نقش غیرقابل کتمان و انکاری در افزایش آمار تصادفات و آمار تکان دهنده مرگ و میر و نقص عضو مردم کشور ما دارند اما هیچ گاه نباید این واقعیت و نکته مهم را فراموش کنیم که اگر چه بسیاری از خودروها و جاده های ما از استاندارد و ایمنی لازم برخوردار نیستند ولی هیچ یک از ما حق نداریم و نباید با انجام تخلف و رعایت نکردن قوانین، آمار خسارت های جانی و مالی سوانح رانندگی را با این خودروها و جاده های غیراستاندارد بالا ببریم. خصوصاً که می دانیم برخی کشورها آن قدر در اندیشه ارتقای ایمنی خودروهایشان هستند که اعلام کرده اند تا سال ۲۰۲۰ هیچ سرنشینی نباید در خودروهای ساخت ما جان خود را از دست بدهد (ولووی سوئد) و برخی کشورها اعلام کرده اند که جاده های ما باید به سطحی از ایمنی برسد که راننده ای حتی اگر از جاده منحرف شد، جاده و حاشیه آن به گونه ای باشد که خودرو آن قدر روی چرخ هایش برود تا از حرکت بایستد و ما می دانیم که تا رسیدن به آن ایمنی ها، سال های سال فاصله داریم.

لزوم زشت انگاری تخلف

برای کاهش تخلفات و به دنبال آن سوانح رانندگی، مهمتر از جریمه فرهنگ سازی است، بر این اساس مجموعه حاکمیت اولاً خودش می بایست مصداق و نمونه تام و تمام قانون مداری در همه عرصه ها باشد به گونه ای که مردم این مهم را کاملاً حس و باور کنند، ثانیاً در مقام اجرای قانون باید به گونه ای عمل شود که مردم احساس تبعیض و بی عدالتی نکنند، ثالثاً مجازات ها علاوه بر تناسب با تخلفات و جرایم، از شدت متناسب و بازدارندگی لازم و در مرحله اجرا از «فوریت» لازم نیز برخوردار باشد تا اثربخشی داشته باشد.

رابعاً مجموعه حاکمیت با یاری جستن از رسانه ها و سیستم آموزش و پرورش حوزه ها و دانشگاه ها، زشت و قبیح بودن انجام انواع تخلفات و جرایم از جمله تخلفات رانندگی که جلوه علنی آن در جامعه بسیار قابل مشاهده است را در اذهان مردم و افکار عمومی، نهادینه کنند گر چه برای این کار، خیلی دیر شده اما واقعاً جامعه باید به سمتی حرکت کند که شأن و شخصیت و پرستیژ اجتماعی هیچ فردی از آحاد جامعه این اجازه را به او ندهد که مرتکب خلاف از جمله تخلف رانندگی شود و قدر مسلم این که رانندگانی که تن به تخلف و تجاوز به حقوق دیگران نمی دهند باید به روش های منطقی مورد تشویق و البته بزرگداشت قرار گیرند.

جریمه تنها، کارساز نیست

گر چه افزایش جریمه ها، خصوصاً برای متخلفان از طبقه غیرمرفه می تواند نقش مهمی در کاهش تخلفات رانندگی داشته باشد، اما نمی توانیم و نباید از این نکته مهم غفلت کنیم که بی گمان اثر بخشی مجازات های اجتماعی و محروم کردن متخلفان از برخی حقوق اجتماعی به مراتب بیشتر از جریمه های ریالی است، بله این درست که جریمه های تخلفات رانندگی در کشورهای مختلف دنیا بسیار بیشتر از ایران است به طوری که سرعت غیرمجاز در آمریکا ۲۵۰۰، در ایسلند و نروژ ۲۷۰۰، در انگلیس ۸۰۰۰، در فنلاند ۹۰۰۰ و در کانادا ۱۰۰۰۰دلار است اما مهمتر و قابل توجه تر این که در کنار این جرایم سنگین، قوانین و مجازات هایی وجود دارد که هزینه اجتماعی و حیثیتی آن ها برای مرتکبان تخلفات رانندگی بسیار بیشتر از جریمه های دلاری است به عنوان مثال یکی از شرایط ثبت نام در برخی مدارس آمریکا، نداشتن تخلف رانندگی والدین است به گونه ای که اگر یکی از والدین طی ۵ سال ۳ تخلف رانندگی داشته باشد، فرزندانشان را تنها در برخی مدارس خاص می توانند ثبت نام کنند و آن مدارس، مدرسه هایی هستند که فرزندان شهروندان قانون گریز و مرتکب تخلفات رانندگی را ثبت نام می کنند.

با این وصف آیا ضرورت ندارد که همگام با جریمه های ریالی بازدارنده، رانندگان متخلف و آنانی که جان و مال و سلامت خود و دیگران را به خطر می اندازند را به تناسب از برخی حقوق اجتماعی محروم کرد، مثلاً سوراخ کردن گواهینامه، تنزل درجه گواهینامه، ثبت در پرونده رانندگی، الزام به اخذ مشاوره های روحی روانی، معرفی به محاکم قضایی، توقف مدت دار خودرو، محرومیت مدت دار از رانندگی، در صورت تکرار تخلفات حادثه ساز سلب امتیاز رانندگی برای همیشه و…

متناسب سازی قوانین با ظرفیت های ترافیکی

همچنین نمی توان و نباید از نظر دور داشت که برخی قوانین و همچنین برخی تابلوها و آیین نامه های خلق الساعه و فاقد پشتوانه کارشناسی لازم و بعضی کمبودهای کاملاً مشهود نقش عمده ای در بروز برخی تخلفات دارد، امروز کمتر کسی است که واقعیت آزار دهنده کمبود شدید و گاه نبود پارکینگ مناسب را در خیابان های شهرهای بزرگ و حتی برخی شهرهای کوچک کشورمان باتمام وجود حس نکرده باشد، همچنین چراغ های غیرهوشمندی که ترافیک سنگین برخی خیابان ها و گذرگاه ها را سنگین تر می کند و البته حضور کم رنگ و کم تعداد مأموران راهنمایی و رانندگی در بعضی خیابان ها و گذرگاه های حتی پرتردد شهرها از جمله گلایه های مردم و بسترهای بروز برخی تخلفات است که باید چاره ای برای این نقیصه اندیشیده شود.

روی دیگر سکه افزایش جریمه ها

به هر صورت قانون گذاران و مجریان باید توجه داشته باشند که مردم از پلیس راهنمایی و رانندگی انتظارات به حقی دارند از جمله این که گر چه برخی از این عزیزان زحمتکش ایثارگرانه در سرمای زیر صفر درجه جاده ها و گردنه های صعب العبور و در گرمای بالای ۵۰ درجه برخی نقاط کشورمان شب و روز تلاش می کنند آن هم با حقوق و مزایای اندک اما برخی از این عزیزان گویا از تمامی وظایف محوله خود، تنها به جریمه کردن صرف، بسنده می کنند و از راهنمایی و هدایت و دلگرمی دادن و گاه حتی احترام گذاشتن به مردم دریغ جدی دارند و معدودی از این پرسنل با آبروی اکثریت این قشر خدوم و متعهد بازی می کنند چه با بدرفتاری، چه با بدزبانی، چه با قبول پیشنهادهای رشوه ای! و مسلم است که افزایش جرایم رانندگی می تواند سهمی هر چند اندک در بروز برخی تخلفان اینچنینی از سوی معدودی از مأموران غیرمتعهد داشته باشد که مسئولان باید برای جلوگیری و به صفر رساندن چنین تخلفاتی تمهیدات موثر و کارسازی بیندیشند.

همچنین مردم انتظار دارند که مسئولان، میزان درآمدهای حاصل از جرایم رانندگی را هم اعلام کنند و هم در عین شفافیت بگویند که این مبالغ هنگفت به کجا واریز می شود؟ صرف چه اموری می شود و آیا مأموران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه و کلاً ناجا سهم و درصدی از این جرایم می برند؟ هر چند برخی مسئولان بارها اعلام کرده اند که مأموران سهم و درصدی از جریمه های رانندگی نمی برند اما این مسئله باید به گونه ای شفاف آن چنان اطلاع رسانی شود که مورد باور و قبول مردم قرار گیرد.

و نکته آخر این که ای کاش قانون گذاران، مسئولان و مجریان قبل از هر چیزی برای صدور گواهینامه که امتیازی بسیار مهم و خطیر محسوب می شود الزامات دقیق و سخت گیرانه ای مقرر کنند چرا که صدور هر کارت گواهینامه برای هر شخصی به منزله اجازه دادن به فرد برای در اختیار گرفتن فرمان خودرویی از جنس آهن و فولاد است که می تواند در فاصله چند ثانیه به سرعتی بیش از ۱۰۰ کیلومتر در ساعت دست یابد و اگر دریافت کننده گواهینامه و راننده این خودروها از سلامت روحی روانی لازم، شخصیت و شعور اجتماعی، مهارت لازم، خویشتن داری، جامعه پذیری و قانون مداری، حس نوع دوستی و احترام به حقوق مردم برخوردار نباشد هرگز نمی تواند و نباید از امتیاز داشتن گواهینامه و رانندگی برخوردار باشد.