در سومین نشست اندیشه های راهبردی، موضوع «زن و خانواده» در حضور رهبر انقلاب مورد بررسی جمعی از نخبگان علمی دانشگاهی و حوزوی کشور قرار گرفت.

سزاوار است برگزاری این سلسله نشست ها از چند منظر باید مورد تدقیق و تامل بیشتر نخبگان، تصمیم سازان، تصمیم گیران، برنامه ریزان، قانون گذاران، مجلس، قوه قضاییه، دولت، دانشگاه ها، حوزه ها، آموزش و پرورش و رسانه ها قرار گیرد که در این مقال به صورت بسیار اجمالی به آن ها اشارتی می شود.

۱ – اولین نشست این سلسله جلسات با موضوع «الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» برگزار شد، شکل گیری این جلسه که کاری بسیار مبارک و ارزشمند، ضروری و شایسته بود و صد البته موضوع آن و پی گیری های لازم برای حصول به نتیجه نهایی باید انجام شود اما در دل خود حکایت از خلاء های جدی داشت که متاسفانه تاکنون مورد توجه جدی هیچ یک از جمع های نخبگان دانشگاهی و حوزوی کشور و هیچ کدام از قانون گذاران، برنامه ریزان و مجریان قرار نگرفته بود و درایت، ژرف اندیشی و آینده نگری رهبری موجب تشکیل این جلسات شد در صورتی که این مهم باید سال ها پیش از این خصوصا توسط گروه های نخبگانی مورد توجه و رصد جدی قرار می گرفت که شاید درگیر شدن حتی بسیاری از نخبگان حوزه و دانشگاه به مسائل روزمره، اهداف کوتاه مدت و شاید نه آن قدر که می بایست «متعالی» باعث شده چنین موضوع اساسی و مهمی در این سال ها مورد غفلت قرار گیرد، تبیین و ارائه «الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» به عنوان یک سند فرادستی که از سندهای چشم انداز و برنامه های توسعه ای، حداقل برای ایران اسلامی که پایه گذار شیوه جدیدی از حکومت مردم سالاری است و مدعی توانمندی برای ارائه الگو به جهان است سال ها پیش از این باید مورد توجه جدی نخبگان قرار می گرفت. در این مقوله سخن بسیار است که اگر مجالی بود و تقدیری بر بقای عمر در آینده بدان خواهم پرداخت.

۲ – «عدالت»، موضوع دومین نشست از سلسله جلسات اندیشه های راهبردی جمهوری اسلامی بود که در حضور رهبرفرزانه انقلاب برگزار شد. این نشست نیز پیام های مهمی در دل خود دارد، و شاید مهم ترین آن ها، این که اساس گفتمان انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی بر «عدل» و «عدالت» باید استوار باشد چرا که هم یکی از علت های اساسی و ایجابی شکل گیری انقلاب اسلامی، عدل و قسط اسلامی بوده و هست و همچنین این اصل مهم، شاید مهم ترین علت «مبقیه» و عامل «مانایی» و ماندگاری این نظام است و در دهه چهارم پیروزی انقلاب اسلامی که دهه پیشرفت و عدالت است پرداختن به جنبه های گوناگون نظری و عملی این مهم نیز از ضروریات تثبیت و همچنین الگو شدن گفتمان انقلاب اسلامی در منطقه و جهان است خصوصا در برهه اخیر که تاثیر انقلاب اسلامی مردم ایران در قیام های مردم منطقه به امری کاملا روشن و غیرقابل کتمان حتی برای دشمنان و مخالفان گفتمان انقلاب اسلامی تبدیل شده است.

۳ – تبیین ظرفیت های گفتمان انقلاب اسلامی و همچنین نقد از درون ، یافتن کاستی ها، نقص ها و ضعف ها در زمینه های مختلف و تلاش برای اصلاح و ترمیم و جبران ضعف ها از دیگر لوازم تبدیل گفتمان انقلاب اسلامی به یک الگوی برتر برای منطقه و جهان و خصوصا کشورهای اسلامی است و برگزاری این جلسات به این مهم کمک موثری می کند، خصوصا این که در این جلسات از نخبگان دانشگاهی و حوزوی با سلایق مختلف برای ارائه مقاله و نقطه نظرات دعوت می شود که این خود علاوه بر زایش های فکری جدید و متنوع و هم افزایی علمی و نظری می تواند یک انقلاب و جهش علمی نظری برای تئوریزه کردن مبانی و اهداف انقلاب اسلامی ایجاد کند.

۴ – جلسات اندیشه های راهبردی که بر اساس اعلام منابع خبری بیست و شش جلسه با موضوعات گوناگون و مهمی ادامه خواهد داشت، بدون تردید می تواند نقش و سهم بسیار موثری در شکل گیری، ایجاد و تجلی «تمدن سازی انقلاب اسلامی» که از ظرفیت های بی چون و چرای گفتمان انقلاب اسلامی است، داشته باشد.

۵ – اما نکته بسیار قابل توجه این که بعد از دو نشست برگزار شده با موضوع «الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» و «عدالت» سومین نشست به موضوع مهم و بنیادین «زن و خانواده» اختصاص یافت که انتخاب این موضوع برای سومین جلسه نشست های اندیشه های راهبردی به روشنی از نگاه دقیق، عمیق و همه جانبه نگر برگزار کنندگان جلسه خصوصا مقام معظم رهبری به این موضوع اساسی حکایت دارد.

در یک تقسیم بندی کلی می توان مجموعه بیانات مورد تأکید رهبری در این جلسه را به پنج دسته کلی تقسیم بندی کرد: ۱- نظریه پردازی و تئوریزه کردن نگاه اسلام و انقلاب اسلامی به موضوع زن و خانواده ۲- نقد و بررسی بدون انفعال نظریه های رایج در دنیا درباره زن ۳- ارزش زن و خانواده ۴- ارزش ها و حقوق زن در خانه و خانواده ۵- موضوع اشتغال زنان که هر یک از این مقوله ها و حتی برخی زیرمجموعه این مباحث به تنهایی می تواند موضوع کتاب ها و مقالات متعدد و متنوعی باشد.

از نکات بسیار قابل توجه در بیانات رهبری در این جلسه توجه خاص و ویژه ایشان به نقش زن و خانواده در پیشرفت و تعالی جوامع است و این که نگاه دیگران و خصوصا غرب به زن، اساسا با نگاه اسلام به زن تفاوت های مبنایی و بنیادین دارد و اساسی ترین نکته این که بحث جنسیت در اسلام یک بحث ثانوی است و موضوع اساسی نگاه انسانی به زن و مرد است که هر دو از منظر اسلام با یک نگاه و آن هم نگاه انسانی نگریسته می شود. خطاب های متعدد خداوند در قرآن مجید خود بهترین گواه این مدعاست. توجه و نام بردن از برخی زنان بزرگوار همچون همسر فرعون و حضرت مریم در آیات کریمه قرآن و الگو نشان دادن آنان هم برای زنان و هم برای مردان نیز حاوی نگاه اساسی و بسیار ویژه آفریدگار هستی به گوهر انسانی و کرامند زنان است.

***

نکته مهم دیگر این که غرب علی رغم تبلیغات گسترده در مقوله زن و حقوق زن و ترویج نگاه جنسیتی به او با ظرافت از طرح مبحث اساسی خانواده طفره رفته است در حالی که موضوع خانواده در نگاه اسلام و گفتمان انقلاب اسلامی به عنوان اصلی ترین و بنیادی ترین هسته زندگی انسان و اساس انسجام، در هم تنیدگی، تعلقات و وابستگی های زندگی جمعی و عامل و بستر اصلی تربیت و تکامل و تقرب و سعادت انسان و حرکت به سمت مطلوب و ایده آل محسوب می شود و اساسا کانون خانواده و وجود« خانواده سالم» اساسی ترین اصل شکل گیری جامعه سالم و پیشرفته به شمار می آید و نگاه اسلام و انقلاب اسلامی به موضوع زن و خانواده از جمله مسائل درجه اول اسلام و نظام محسوب می شود.

***

نگاه ویژه حضرت امام به زنان و سهم نقش آنان در شکل گیری و تثبیت انقلاب، نقش بی بدیل آنان در دوران هشت سال دفاع مقدس، نوع نگاه و نگرش مادران به دفاع مقدس و راهی کردن جوانان خود به جبهه های نبرد حق علیه باطل، تقدیم یک، دو، سه و حتی چهار شهید از یک خانواده که از مادران این شهیدان به واقع الگوهای زینبی و عاشورایی حی و حاضر در عصر کنونی به منصه ظهور گذارده است همچنین ایفای نقش همسران جانبازان که واقعا بسیاری از آنان قابلیت مطرح شدن به عنوان یک الگوی جهانی صبر و استقامت و فداکاری و عشق و محبت برای زنان جهان را دارند، هر کدام مصداق روشن و بارزی از نوع نگاه انسانی و ارزش مدار اسلام و انقلاب اسلامی به زنان و دلبستگی فطری زنان به نگاه و تعالیم اسلام به زنان است.

***

نگاه انسانی و ارزش مدارانه و متعالی اسلام به زن و شخصیت او در جامعه و خصوصا شخصیت محوری او در خانواده از دیگر نکات بسیار قابل توجه است.

بر اساس نگاه و تعالیم اسلامی، زن محور و شیرازه اصلی هر خانواده ای را تشکیل می دهد چرا که سراسر وجود او سرشار از عاطفه، مهربانی، رأفت ، گذشت و صبوری است زن در خانواده اسلامی ایرانی ما مظهر وفاداری، ، عفت،حیا ، نجابت و همسرداری است.

و به جرأت می توان بر این ادعا پای فشرد که زنان ایرانی مومن ترین، پاکدامن ترین، نجیب ترین، باحیاترین، سازگارترین و وفادارترین زنان دنیا هستند و این مهم نیز نشأت گرفته از اصالت زن ایرانی و نگاه انسانی اسلام به این شخصیت محوری در جهان هستی است.

بی گمان نهادینه شدن و تثبیت چنین شخصیت و هویتی در بین زنان ایرانی علاوه بر نوع نگاه انسانی به وجود او نشأت گرفته از شخصیت، هویت و جایگاه محوری او در خانواده است و می توان به واقع ادعا کرد که نگاه ریشه دار و این چنین معنادار به خانواده در نزد ایرانیان از جمله نقاط و نکات بسیار اساسی در مانایی و پویایی جامعه ایرانی است.

***

اما متأسفانه همچنین می توان به این نکته بسیار اساسی نیز پای فشرد و بر آن غصه ها خورد که علی رغم چنین اهمیتی که خانواده دارد و چنین نقش و سهمی که زن و خانواده در ماندگاری و پویایی ایران، شکل گیری انقلاب و پیروزی دفاع مقدس داشته است، کارکردهای فراوان این نهاد و هسته مرکزی رشد و سعادت و پیشرفت جامعه آن چنان که شایسته است مورد توجه سیستم آموزش و پرورش، دانشگاه ها، حوزه ها، قانون گذاران، برنامه ریزان، قوه قضاییه، دولت و رسانه ها قرار ندارد.

و شاید یکی از علل غفلت برای پرداخت شایسته به این مقوله برخورداری از استحکام قابل قبول خانواده که میراث گرانقدر و هنوز حفظ شده باشد. به نظر می رسد تشکیل سومین نشست اندیشه های راهبردی با موضوع زن و خانواده علاوه بر اهمیت این موضوع حکایت از کم کاری ها و سهل انگاری ها یی داشته باشد که متأسفانه در این زمینه رخ داده است و هر چه سریع تر باید به شکلی بنیادی چاره ای برای آن اندیشیده شود.

***

برگزاری این نشست و گفتمان سازی مناسب برای ترویج شکل گیری و تثبیت خانواده سالم، سرزنده و بانشاط که مورد تأکید رهبری است همچنین ضرورت توجه به این نکته اساسی را بیش از پیش نمایان می کند که خانواده ای می تواند موجبات رشد و تعالی فردی و علاوه بر آن رشد و سعادت و پیشرفت یک جامعه را تضمین کند که از ویژگی های مبنایی سالم بودن و سرزنده و بانشاط بودن برخوردار باشد، تأکید بر این مهم خود بیان گر این نکته اساسی است که نخبگان حوزوی و دانشگاهی، برنامه ریزان، مجریان، سیستم آموزشی و رسانه ها باید بیش از پیش به تبیین مبانی شکل گیری خانواده های سالم، سرزنده و بانشاط اقدام کنند و مبانی خانواده سالم و بانشاط در عرصه فکر و نظر تبیین شود و ریل گذاری مناسب برای هر چه پرتعداد شدن این خانواده های سالم انجام شود و موانع شکل گیری خانواده های سالم نیز برطرف شود.

بی گمان ساده سازی این مبانی برای طرح در مدارس و رسانه های جمعی و ترویج این مسائل از جمله ضروریات محسوب می شود در این زمینه ایجاد اشتغال، مبارزه جدی با مواد مخدر و تلاش اساسی برای کاهش مصرف و خصوصا کاستن گرایش جوانان به مواد مخدر، افزایش امید و روحیه نشاط و امید به زندگی، تبدیل آموزش های دینی به تربیت دینی، کم کردن توقعات، ترویج ازدواج های آگاهانه، به موقع و آسان، مقابله با تجملات و اشراف گری ها، آموزش مهارت های زندگی در خانه و مدرسه نقش به سزایی در افزایش آمار ازدواج، تشکیل خانواده سالم سرزنده و بانشاط دارد.

***

متأسفانه امروز خصوصا در برخی برنامه ها و سریال های تلویزیونی که از سیما پخش می شود شاهد هجمه به بنیان های خانوادگی با تبلیغ اسراف، اشرافی گری، تجمل گرایی، برخوردهای نامناسب همسران با یکدیگر، برخوردهای خلاف عرف و فرهنگ ایران فرزندان با پدران و مادران، تبلیغ دوستی ها و روابط مدیریت نشده بین دختران و پسران، شکستن قبح برخی گفتار و اعمال ناشایست و ناروا و مخالفت با عرف و فرهنگ ایران اسلامی مردم کشورمان هستیم. به این ها اضافه کنید چهره سازی های بی مورد از برخی بازیگران و بعضی ورزشکاران برخی رشته های ورزشی در سیما و برخی رسانه های مکتوب و همچنین ترویج بی حوصلگی و کم صبری، تنوع طلبی در کنار سرگرم کردن بیمار گونه برخی افراد به فضاهای مجازی و متأسفانه ترویج تنهایی حتی در درون خانه و خانواده از جمله مسائلی است که باید بیش از پیش مورد توجه و بازنگری اساسی قرار بگیرد.

***

امیدواریم آماری که درباره گفت وگوهای خانوادگی مطرح می شود درست نباشد اما این که اعلام می شود گفت وگوهای خانوادگی به ۱۷ دقیقه کاهش پیدا کرده است خود واقعا زنگ خطری بزرگ است و بی تعارف می تواند از «بحران» تنهایی در جمع، حتی در جمع های خانوادگی حکایت کند.

این در حالی است که برگزاری جلسات خانوادگی، گفت وگوهای خانوادگی، ورزش های خانوادگی، مسافرت های خانوادگی، بگو و بشنوهای خانوادگی باید ترویج شود.

برای همسران علاوه بر همسر بودن و زوجیت، رفاقت و صمیمیت و رازداری و لباس هم بودن معیار اصلی شان باشد.

باید پدر و مادر رفیق ترین باشند برای فرزندان خود، انیس ترین باشند برای تنهایی های فرزندان خود و همکلام و همراز و همدل باشند، باید تربیت شایسته فرزندان و تشکیل خانواده سالم و بانشاط در اولویت باشد، باید نیازهای تربیتی، دینی، عاطفی و روانی همسر و فرزندان بیش از هر چیزی مورد نظر قرار داشته باشد باید نسبت به برخی خطاها تغافل کرد، برخی را ندید و از برخی چشم پوشی کرد، تذکر و نصیحت و پند و اندرز باید روشمند و دلسوزانه و مدیرانه باشد.

باید کانون خانواده هر روز با صداقت، مهر و محبت و وفاداری و کم کردن توقعات، آینده نگری، ژرف اندیشی گرم تر شود نباید به «فاصله»ها ایجاد رخ نمایی داده شود باید والدین حرمت هم دیگر را رعایت کنند تا هم خود سالم و بانشاط و امیدوار باشند و هم فرزندان چنین رفتاری را ببینند و در ذهن و رفتارشان نهادینه شود. متأسفانه اظهار محبت ها کم شده است، باید محبت ها به شیوه های گوناگون ابراز و اظهار شود باید دیگر خواهی و نوع دوستی ، صبر و گذشت و استقامت در ذهن و رفتار فرزندان نهادینه شود.

با برخورداری از دختران و زنانی بدین حد شایسته متین، سازگار، نجیب و عفیف و وفادار باید تراز خانواده سالم و بانشاط در ایران به عنوان الگویی برای جهانیان تبدیل شود. باید به این نکته توجه کنیم که به فرموده رهبری در زمینه مسائل نظری و تئوری درباره زن و خانواده کارهای بر زمین مانده الی ماشاءا… داریم.