چند روزی است که بحث اصلاح و تغییر کتاب های درسی تاریخ در مقاطع راهنمایی و متوسطه از سوی تنی چند از کارشناسان و مسئولان آموزش و پرورش مطرح شده که به خاطر نوع بیان، واکنش هایی نیز به دنبال داشته است، با توجه به اهمیت این موضوع به نظر می رسد توجه ویژه به چند سوال و چند نکته درباره این بحث ضرورت داشته باشد.

سوال ها؛ آیا تا به حال درباره میزان گرایش اقشار گوناگون جامعه به دانستن مسائل تاریخی و تاثیر نوع نگاه و نگارش کتاب های تاریخی و خصوصا کتاب های درسی به این مقوله مطالعه و تحقیقی بنیادی انجام شده است و آیا هنوز وقت پرداختن به این موضوع و نظرسنجی از اقشار مختلف جامعه، دانش آموزان، دانشجویان، استادان و محققان فرانرسیده است؟ آیا شیوه رایج تدوین کتاب های تاریخی و تدریس تاریخ پاسخ گوی نیازهای امروز و فردای جامعه است؟

و اما طرح چند نکته؛

* نکته اول این که نگاه اصلاحی به هر سیستم و مجموعه ای علاوه بر رفع خلاءها، کمبودها و نقص ها موجب حرکت رو به رشد، ارتقاء و کمال می شود، اما از شروط اساسی تحقق چنین اهدافی گذر از سطح و برخورداری از شناخت و بینش ریشه دار، ژرف اندیشی، آینده نگری و جامع نگری درباره موضوع مورد نظر و مسائل مرتبط به آن می باشد که باید در برآیند افکار تصمیم سازان و تصمیم گیران مجموعه ای که قصد تغییر و اصلاح دارند، چنین ویژگی هایی وجود داشته باشد، چرا که اگر غیر از این باشد خروجی کار، می تواند به افساد منجر شود تا اصلاح.

* نکته دوم، از آن جا که طراحی و مهندسی متون درسی آن هم دروسی مانند تاریخ که به هر صورت به عنوان پیشینه و نماد هویت تاریخی یک ملت در جهان مطرح و از جایگاه و اهمیت ویژه ای برخوردار است بی گمان هرگونه تغییر و اصلاح در این متون درسی باید به آرا و نظر کارشناسی صاحب نظران رشته تاریخ و جامعه شناسی و برخی دیگر از رشته های مرتبط در این زمینه متکی باشد که علاوه بر برخورداری از دانش و بینش عمیق و جامع نگر و آینده نگر، دارای نگاه اصلاحی باشند و کمتر تحت تاثیر سلایق شخصی و جریان های خاص سیاسی قرار بگیرند، چرا که بی گمان تاریخ واقعی، جامع و همه جانبه نگر می تواند نماد و شاخص روشنی از هویت تاریخی یک ملت را در معرض دید و قضاوت جهانیان قرار دهد و ترویج و تقویت چنین نگاهی می تواند با رویکردی واقع بینانه و واقع گرایانه در کتاب های درسی با در نظر گرفتن جمیع جهات و توجه اساسی به «حوصله علمی» وجهه همت کارشناسان و مسئولان قرارگیرد نه این که براساس تصمیمی شتاب آلود و برآمده از نظر کارشناسانی معدود و تحت تاثیر سلیقه ای خاص، تصمیم گیری شود.

* سوم این که، مسائلی مانند تغییر و اصلاح کتاب های تاریخ به خاطر حساسیت مردم باید با ظرافت و نکته سنجی های بیشتر توسط افراد کارشناس، خبره و ذی صلاح و پاسخ گو به اطلاع مردم رسانده شود نه به گونه ای که به خاطر رعایت نکردن برخی دقائق و ظرایف، اصل مسئله مورد خدشه اساسی قرار گیرد و شائبه هایی از قبیل این که نام چهره های علمی و فرهنگی و تمدن آفرین در کتاب های تاریخ جایگزین نام پادشاهان می شود -با اضافات و شایعاتی که بعضا بر سر زبان ها می افتد- در جامعه مطرح شود و در ضمن خوراکی دیگر برای رسانه های خارجی مهیا کند.

حال آن که اصلاح کتاب های تاریخ و جایگزینی «روش تحلیلی» به جای «روش توصیفی» و فاصله گرفتن از وقایع نگاری صرف درباره حکومت و جنگ های پادشاهان و سلاطین و پرداختن به نقش مردم و طبقات مختلف اجتماعی در دوره های تاریخی مختلف اقدامی ضروری و بایسته به نظر می رسد، ولی به هر صورت اتکای صرف نیز به روش تحلیلی در کتاب های درسی دانش آموزان با توجه به شرایط سنی آنان مسئله‌ای است که باید با نگاهی عمیق تر مورد بررسی قرار گیرد.

هم چنین توجه به تاریخ معاصر و توجه ویژه به تاریخ انقلاب اسلامی نیز که توسط برخی مسئولان از دیگر اهداف این تغییرات عنوان شده ضرورتی اجتناب ناپذیر است.

اما باید توجه داشت که این نکات بعد از نوعی بی دقتی در اعلام خبر درباره این موضوع یا بیان نوعی اراده و خواست برخی افراد توسط یکی از مسئولان آموزش و پرورش در وزارت خانه‌ای که هنوز تکلیف وزیر آن روشن نشده، اعلام شد که این به نوبه خود از نوعی نقص و ضعف و ناهماهنگی در اخذ تصمیم یا اعلام تصمیم درباره این موضوع در وزارت آموزش و پرورش حکایت می کند.

* چهارم؛ توجه به این نکته ضروری است که مردم طالب و تشنه و خواستار یاد کرد نام پادشاهان و سلاطینی که ظلم و استبداد و شقاوت، وطن فروشی و تن دادن به استعمار را در کارنامه خود دارند، نیستند، همچنین مردم عملکرد خفت بار شاه حسین هایی که تاج سلطنت را با دست خود بر سر متجاوز گذارده اند، یا سلاطین و پادشاهان فرو مقداری که پای عهدنامه های ننگینی مثل گلستان و ترکمان چای را مهر کرده اند، به خوبی به حافظه تاریخی خود سپرده اند، اما نام امثال این ها به عنوان شاهان و سلاطین جور و دون مایگانی ذلیل در کنار بزرگانی چون کوروش و کریم خان زند و… که در تاریخ ایران زمین و بلکه تاریخ جهان تاثیرگذار بوده اند و آوازه و جایگاه ایران و ایرانی را بزرگ داشته اند خود بخشی از واقعیت های تاریخ چند هزار ساله ایران و فراز و فرودهای آن است که با تحلیل درست و واقعی باید درس عبرتی برای آیندگان باشد.

بر این اساس گرچه محور قرار دادن مردم، بزرگان و مشاهیر علمی و فرهنگی و دانشمندان صاحب نام و تمدن آفرین ایران زمین و تحلیل واقعی وقایع و اصل قرار گرفتن هویت ایرانی و درس آموزی و عبرت گیری باید در کتاب های تاریخ اصل باشد اما به نظر می رسد شناخت «فرازها و افتخارات تاریخی» و پی بردن به عمق ظلم و استبداد و تن به استعمار و خفت دادن برخی پادشاهان و سلاطین و امرای جور و اساسا «فرودهای تاریخی» در کنار یکدیگر قابل فهم تر خواهد بود تا در شرایطی که به هر دلیلی بخشی از واقعیت های تاریخی حذف شود، به هر صورت تاریخ هر کشوری خواسته یا ناخواسته مجموعه ای به هم پیوسته است که شاکله تاریخی یک کشور را شکل می دهد و این تاریخ هرچه کارشناسانه تر و علمی تر و پیراسته تر از تاریخ نویسی کاتبان استیجاری که انشاء پادشاهان و سلاطین را به اسم تاریخ، دیکته می کردند باید به عنوان سند و پشتوانه ای درس آموز و عبرت آموز برای آیندگان به امانت گذاشت و بی گمان نگاه عمیق کارشناسانه، علمی، دقیق، جامع نگر و آینده نگر امروز صاحب نظران به این مقوله از ایشان در پاس داشت تاریخ کشور چهره ای مقبول و شایسته در نزد  آیندگان ترسیم می کند.

* نکته آخر این‌که، توجه عمیق و اساسی به هویت اسلامی در کنار هویت ایرانی و نهادینه کردن واقعیت هویت «ایرانی اسلامی» در باور ناظران جهانی مسئولیتی است که صاحب نظران و مسئولان امروز جامعه باید مدبرانه به ایفای آن همت گمارند. همچنین تلاش علمی، متعهدانه، جامع نگر و جهادگونه صاحب نظران برای ثبت واقعی وقایع و تحلیل کارشناسانه تاریخ انقلاب اسلامی که نقطه عطف تاریخ ایران بزرگ و عزیز و مهد تمدن بشری در عرصه تاریخ جهان است و هم چنین ثبت علمی وقایع و تحلیل واقع گرایانه و همه جانبه نگر دوران دفاع مقدس که به خاطر ویژگی های آن حاوی وقایع و عبرت ها و درس هایی منحصر به فرد و جاودان در تاریخ ایران و بلکه جهان می باشد، نیازی است که باید بیش از پیش به صورت جدی مورد اهتمام و توجه کارشناسان و مسئولان قرار گیرد.