اول – «… خبر فوری، فوری مزارشریف به دست طالبان سقوط کرد… هفدهم مرداد ماه ۱۳۷۷ اینجا محل کنسولگری ایران در مزارشریف است. من محمود صارمی خبرنگار جمهوری اسلامی ایران هستم… عده ای از افراد طالبان در محوطه کنسولگری دیده می شوند به من بگویید که چه وظیفه ای…» این جملات آخرین پیام و خبری است که شهید صارمی مخابره کرده است، تعهد، شجاعت، تکلیف مداری و وظیفه شناسی تا چه حد، تروریست های جنایتکار را از پشت پنجره در محوطه ببینی و باز هم خبر مخابره کنی و تا آخرین ثانیه ها به دنبال کسب تکلیف از مرکز و انجام وظیفه باشی.

سرآغاز این مقال و نوشتار را متبرک و مزین می کنم به نام همه شهیدان و خصوصاً خبرنگار شهید محمود صارمی، آن بزرگواری که در یکی از روستاهای شهرستان بروجرد در استان لرستان متولد و پس از طی مدارج تحصیلی و قبولی در کنکور سراسری وارد دانشگاه تهران و پس از مدتی از طریق بسیج دانشجویی راهی جبهه های حق علیه باطل شد و ۱۷ ماه در کسوت مقدس پاسداری از دین و قرآن و میهن، مخلصانه جهاد کرد. محمود عزیز در سال ۱۳۷۰ همکاری خود را با
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران آغاز کرد، در سال ۷۱ همزمان با ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد ازدواج کرد، در سال ۷۵ به عنوان مسئول دفتر خبرگزاری جمهوری اسلامی در مزار شریف افغانستان انتخاب شد و در ۱۷ مرداد سال ۷۷ که سی امین بهار زندگی اش را تجربه می کرد به همراه هشت نفر از کارکنان سرکنسولگری ایران در مزار شریف به دست تروریست های جنایتکار طالبان به شهادت رسید. پیکر مطهر شهید صارمی و آن ۸ شهید بزرگوار، پس از مدتی در یک گور جمعی در خرابه های پشت کنسولگری ایران در مزار شریف پیدا شد. گر چه شهادت محمود صارمی و ۸ کارمند سرکنسولگری، تلخ و ناگوار و سنگین بود اما پرواز این خبرنگار خونین بال متعهد، ارزش مدار و شجاع از دیار غربت و دور از وطن و پر کشیدنش به آسمان، چراغ راهی شد برای صاحبان قلم و خصوصاً خبرنگاران و حالا خبرنگاران ایران زمین مفتخرند و به خود می بالند که میراث دار صارمی ها و پاسدار خون شهیدان و حریم بانان عرصه ای هستند که امثال صارمی در آن پروریده اند. این ورودیه را هم از باب احترام به شهدای خبرنگار نوشتم هم از باب این که گاه در مراسمی که در این روز برگزار می شود متأسفانه یادی از صارمی عزیز و دیگر خبرنگاران شهید نمی شود. یاد و مرام مبارکشان همیشه پرفروغ باد و چراغ راه.

دوم – اما ۱۷ مرداد سالروز به خون نشستن قلم صارمی عزیز بهانه ای است برای تشکر و قدردانی از همه فعالان رسانه و خبرنگارانی که با غیرت دینی و ملی خود برای پیشرفت و توسعه و سرافرازی هر چه بیشتر ایران عزیز، صادقانه خدمت می کنند. نگارنده به سهم خود و به عنوان عضو کوچکی از جامعه خبرنگاران و روزنامه نگاران ایران عزیز به تمامی فعالان خدوم این عرصه، فروتنانه و از صمیم دل «خداقوت» می گویم، اجر زحمات و تلاش های این عزیزان با خدای بلندمرتبه باشد و امید که هر روز بیش از روز گذشته با انگیزه قوی تر، مطالعه بیشتر و انجام کار حرفه ای برای خدمت به مردم و کشور و نظام اسلامی توفیق فراوان تری داشته باشند.

از سختی های کار خبرنگاری

بی گمان تنها کسانی که در این عرصه خدمت کرده باشند می دانند که حرفه خبرنگاری چقدر سخت است و خبرنگاران با چه مشکلاتی مواجه اند. شاید این حقیر در آینده فرصتی بیابد و کتابچه ای در این زمینه بنگارد اما در این نوشتار چند جمله ای درباره دشواری های حرفه خبرنگاری تقدیم می کنم.

۱ – پیدا کردن شغل در این عرصه مانند دیگر فعالیت ها بسیار مشکل است. طرفه این که تازه اگر کاری با عنوان حق التحریر، خبرنگار پاره وقت و… پیدا شود کمبود و بلکه نبود امنیت شغلی برای فعالان این عرصه، معضلی جدی و تاکنون حل نشده است.

۲ – حقوق اندک و غیرمتناسب با استرس ها، فشارها و حساسیت های این حرفه مشکل جدی فعالان رسانه خصوصاً خبرنگاران است.

۳ – برخوردهای سلیقه ای و گاه غیرمسئولانه برخی مسئولان با خبرنگاران و فعالان رسانه مشکل دیگر اهل رسانه است.

۴ – سخت گیری های بیش از حد قانونی و گاه «فراقانونی» از سوی برخی سازمان ها و نهادها یکی از دردسرهای جدی فعالان رسانه ها است.

۵ – شکستن کاسه و کوزه بر سر رسانه ها و برخی مشکلات را به گردن رسانه ها و خبرنگاران انداختن نیز از دیگر گرفتاری های فعالان رسانه هاست.

۶ – کم و کوچک دیده شدن کارهای خوب رسانه ها و خبرنگاران و زیاد و بزرگ دیده شدن برخی اشتباهات و کشانیدن اهل رسانه ها به مراجع قضایی دغدغه دیگر این قشر است که نقش نمایندگان افکار عمومی و چشمان تیزبین و نکته سنج جامعه را بر عهده دارند.

۷ – فشارهای آشکار و پنهان گروه های فشار سیاسی و اقتصادی، گرفتاری دیگر اهل رسانه است.

۸ – سخت گیری های به جا و گاه نابه جای برخی مدیران رسانه ها نسبت به خبرنگاران بر مشکلات و سختی ها و استرس های کار خبرنگاران می افزاید.

۹ – استرس و فشار روانی کار خبرنگاری برای تهیه، تنظیم و نگارش دقیق و صحیح خبرها در بازه زمانی محدود سختی این حرفه را مضاعف کرده است. به قول یکی از همکاران عزیزم، فعالان در عرصه رسانه و خصوصاً خبرنگاران خیلی از اوقات خود را زیر تیغ گیوتین زمان حس می کنند.

۱۰ – خبرنگاری در برخی عرصه های حوادث، بین المللی و… گاه حتی سلامت و جان خبرنگاران فعال در این حوزه ها را تهدید می کند.

۱۱ – رعایت نکردن شأن خبرنگاران توسط برخی مسئولان سختی کار در این عرصه را بیشتر می کند.

۱۲ – این که سازمان، نهاد، اتحادیه، صنف و تشکیلاتی منسجم، موثر و کارآمد برای دفاع از حقوق معنوی و مادی فعالان رسانه ها در کشور وجود ندارد، مشکل جدی فعالان رسانه است. دفاع حقوقی از اهل رسانه در دادگاه ها هم گویا اساساً هیچ جایگاهی در اراده بسیاری از مسئولان کشور ندارد.

۱۳ – در عصر انفجار اطلاعات و اخبار درک نکردن حساسیت و اثربخشی کار رسانه ها و فعالان این عرصه در حل مسائل و مشکلات مختلف و گوناگون کشور از سوی برخی دست اندر کاران و مسئولان، مشکل دیگر فعالان رسانه است.

۱۴ – انتظار روابط عمومی بودن خبرنگاران و رسانه ها و حتی «ملابنویسی» آنان برای برخی دوایر و سازمان ها نه تنها مشکلی جدی، انتظاری غیر منطقی و غیراصولی بلکه توهینی آشکار به اهل رسانه است.

۱۵ – این که برخی مسئولان ارائه اطلاعات و اخبار حوزه مسئولیتی خود را وظیفه نمی دانند معضلی دیگر برای اهل رسانه است.

برخی از وظایف رسانه ها و خبرنگاران

۱ – به راستی که قلم و آنچه نوشته می شود و نویسندگان بنا بر آیه شریفه «ن والقلم و ما یسطرون» حرمت و قداست دارند، اما نه هر قلمی و نه هر نوشته ای و نه هر که دست به قلم ببرد. کاملاً روشن و انتظاری به جاست که بر این باور باشیم که هر کسی که دست به قلم می برد باید خود او اولین پاسدار و نگاه دارنده حرمت قلم باشد. درباره آنچه می نویسد حداقل به قدر ضرورت اطلاعات، آگاهی و بینش داشته باشد و مهم تر این که بر خامه قلم او نباید منکر و قبیح، دروغ، تهمت و افترا جاری شود و قطعاً قلم نویسنده صاحب حرمت، نمی تواند چیزی برخلاف دین، مقدسات، باورها و ارزش های ایرانی – اسلامی بنویسد. ۲ – نویسندگان و فعالان در عرصه رسانه از آن رو که می خواهند روشنی بخش افکار عمومی و به نوعی «چراغ راه» باشند پیش از هر چیز باید خود را به ایمان و توکل به خدا و تلاش حداکثری برای جلب رضایت الهی، کسب دانش، اطلاعات، ارتقاء قدرت تحلیل و توانایی لایه برداری از سطوح پدیده ها و واقعیت های جامعه و دست یابی به عمق وقایع مجهز کنند.

۳ – نویسنده، روزنامه نگار و خبرنگار متعهد مسلمان متخلق به اخلاق حرفه ای، اعتماد و اطمینان مردم را بعد از رضایت الهی بزرگترین سرمایه خود می داند. او باور دارد که قلم «امانتی» است که به نمایندگی از افکار عمومی در دستان او به ودیعت گذارده شده است. پس نهایت تلاش را برای این امانتداری خطیر انجام می دهد.

۴ – نویسنده و روزنامه نگار و خبرنگار متعهد و وظیفه شناس می داند و باور دارد که منافع ملی، وحدت ملی، هویت ایرانی – اسلامی از جمله مهمترین اصول و ارزش هایی است که باید در هر شرایطی با فکر و قلم او به بهترین شکل پاس داشته شود.

۵ – نویسندگان و اهل رسانه می دانند که به لحاظ اهمیت و جایگاه، در جهان امروز آن قدر تعیین کننده و تأثیرگذار هستند که رکن چهارم دموکراسی محسوب می شوند. بر این اساس «دیده بانی»، «نظارت»، «شناخت و پیگیری مشکلات و مطالبات واقعی مردم»، «اطلاع رسانی»، «ارتقاء دانش و سطح بینش مردم»، «ارتقاء سواد رسانه ای»، «فراهم آوردن بستر تبادل افکار و تضارب آرا» از جمله مهمترین وظایف رسانه ها و فعالان این عرصه است.

۶ – قطعاً دیدن و پیدا کردن کاستی ها، پلشتی ها، ناهنجاری ها، قانون شکنی ها، کم کاری ها، اشتباهات و تمامی نقاط ضعف موجود در جامعه در سطوح مختلف و در عرصه های گوناگون سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و… و تلاش برای حل آن ها از جمله مهمترین وظایف رسانه ها و فعالان این عرصه است.

۷ – پر واضح است که نقد آگاهانه، دلسوزانه و سازنده از آنجا که یکی از ابزار مهم اصلاح برنامه ریزی ها و تصمیم گیری ها است از جمله مهمترین وظایف اهل رسانه است.

۸ – ارائه تفسیرها و تحلیل های عمیق و مبتنی بر واقعیت ها وظیفه دیگر اهل رسانه است که این مهم نیازمند اطلاعات، بینش، همه جانبه نگری، عمق نگری، قدرت تحلیل و قلم توانمند و تأثیرگذار است.

۹ – ایجاد فضای امیدواری، امید به آینده، فردایی بهتر البته با ارائه تحلیل های واقعی و مبتنی بر واقعیت وظیفه دیگر اهل رسانه است.

۱۰ – یقه چاک دادن و سینه سپر کردن برای دفاع از آزادی بیان و حقوق و مطالبات واقعی مردم، رشد و توسعه پایدار و همه جانبه کشور وظیفه مهم اهل رسانه است.

۱۱ – پاسخگو کردن و به چالش کشیدن مسئولان در سطوح مختلف و در عرصه های گوناگون وظیفه خطیر اهل رسانه است.

۱۲ – مسلماً مشکلات خرد و کلان بسیاری در کشور و در جهان به خاطر پیگیری های رسانه ها حل شده است که به راحتی می توان چند جلد کتاب درباره مشکلاتی که به واسطه پیگیری رسانه ها در کشورمان حل شده است نوشت.

۱۳ – ایجاد پل ارتباطی مستحکم و مطمئن بین مردم و مسئولان نیزاز وظایف مهم اهل رسانه است. حال که بخشی از کارکردها و وظایف رسانه ها و شاغلان این عرصه شماره شد به جرأت هر چه تمام تر می توان نوشت که نویسنده و قلم صاحب حرمت، برای «خوش آمد» این و آن نمی نویسد و هیچ نویسنده و صاحب قلم مومن، متعهد و صاحب وجدانی «قلم فروشی» نمی کند.

«خبر فوری، فوری، مزار شریف به دست طالبان سقوط کرد. عده ای از افراد طالبان در محوطه کنسولگری دیده می شوند. به من بگویید چه وظیفه ای…».